Prof. Jan Pomorski, O etyce i myśleniu historycznym

Prof. dr hab. Jan Pomorski

Wykład mistrzowski:

O etyce i myśleniu historycznym. Dlaczego warto być historykiem jutra

Wykład O etyce i myśleniu historycznym. Dlaczego warto być historykiem jutra podejmuje problem miejsca i odpowiedzialności historyka w świecie postprawdy, kryzysu faktualności, politycznych manipulacji przeszłością oraz rosnącego wpływu mediów cyfrowych i algorytmów na społeczne postrzeganie rzeczywistości. Punktem wyjścia jest przekonanie, że współczesny historyk nie może ograniczać swojej roli do badania i opisywania przeszłości. Powinien także uczestniczyć w obronie sprawdzalnej rzeczywistości, racjonalnego dyskursu publicznego i otwartego charakteru przyszłości. Opis opiera się na załączonej prezentacji wykładu.

Centralną kategorią wykładu jest myślenie historyczne, rozumiane nie tylko jako kompetencja poznawcza właściwa historiografii, lecz również jako forma samoświadomości kulturowej i postawy obywatelskiej. W tym ujęciu historia pozwala rozpoznawać zmienność rzeczywistości, ujawniać jej kontyngencję oraz dostrzegać alternatywy wobec przedstawianych jako nieuchronne porządków politycznych i społecznych. Refleksja metodologiczna i metahistoryczna zostaje zatem połączona z etyką odpowiedzialności historyka.

Ważnym odniesieniem są koncepcje Wojciecha Wrzoska dotyczące myślenia historycznego i metahistorii oraz refleksja Timothyego Snydera nad zagrożeniami wynikającymi z polityki nieuchronności i polityki wieczności. Historyk jutra jawi się w tej perspektywie jako tłumacz kultury, obrońca faktualności i współtwórca społeczeństwa obywatelskiego. Jego zadaniem jest nie tylko rekonstruowanie minionych światów, lecz także demaskowanie mechanizmów manipulowania przeszłością, podtrzymywanie kultury weryfikacji oraz przywracanie społeczeństwu świadomości własnej sprawczości.

Wykład prowadzi od diagnozy kryzysu postprawdy do projektu historyka jutra, który łączy warsztat badacza, świadomość metahistoryczną i odpowiedzialność obywatelską. Przeszłość staje się tu nie zbiorem gotowych odpowiedzi, lecz pulą zrealizowanych i niezrealizowanych możliwości, teraźniejszość przestrzenią odpowiedzialnego działania, a przyszłość obszarem, który pozostaje otwarty i może być współtworzony. Ostatecznie historia zostaje przedstawiona jako praktyka służąca nie tylko rozumieniu świata, lecz również ochronie wolności, sprawczości i możliwości projektowania przyszłości.

#Historia #MyślenieHistoryczne #MetodologiaHistorii #Etyka #Historiografia #Postprawda #Humanistyka