Pożegnanie jesieni (1989)

Pożegnanie jesieni film polski z 1989 roku, w reżyserii Mariusza Trelińskiego. Adaptacja powieści Stanisława Ignacego Witkiewicza pod tym samym tytułem.
Treść

Hela Bertz, córka żydowskiego przemysłowca, flirtuje z księciem Prepudrechem. Ich wieczorne spotkanie w pałacu przerywa wtargnięcie Atanazego Bazakbala, pisarza zakochanego w Heli, który bez skrupułów wyrzuca księcia za drzwi. Ten domaga się zadośćuczynienia i wyzywa Bazakbala na pojedynek. W pojedynku książę rani rywala celnym strzałem.

Hela jest znudzona monotonią życia, poszukuje silnych wrażeń, ale i tęskni za czystością duszy. Początkowo pociąga ją idea komunizmu, później decyduje się jednak na przyjęcie wiary chrześcijańskiej, zawierającej obietnicę życia wiecznego. Bazakbal żeni się ze swą narzeczoną Zofią Ostabędzką, a książę Prepudrech podczas tej samej uroczystości poślubia Helę. Małżeństwo córki krytykuje stary Bertz, pragmatysta pozbawiony sentymentów. Śluby przerywa wdarcie do kościoła manifestujących na ulicach komunistów. Uzbrojeni rebelianci przerywają także przyjęcie weselne w pałacu, będące dekadencką orgią.

Bertz, przerażony krwawymi rozruchami i możliwością przejęcia przez proletariat jego fabryki, nakazuje córce wyjazd do Szwajcarii. Ta chce zabrać z sobą Bazakbala. Tymczasem Atanazy na noc schronił się u hrabiego Łohojskiego, zakochanego w nim homoseksualisty. Następnego dnia obaj spieszą na dworzec kolejowy, by zdążyć na pociąg, którym uciekają z kraju Prepudrech, Helena i Zosia. Na peronie Łohojski zostaje zastrzelony przez patrol. Bazakbalowi udaje się wskoczyć do pociągu i uratować się.

W szwajcarskich górach Hela romansuje z instruktorem jazdy na nartach. Nie mogąc znieść demonstrowanej na każdym kroku przez Tvardstrupa tężyzny fizycznej, zazdrosny Atanazy obraża instruktora, a następnie zabija w pojedynku. Zosia jest w ciąży, jednak Bazakbal jest dla niej oschły. Myśli o Helenie i nocą zakrada się do jej sypialni. Odkrywszy zdradę Zosia popełnia samobójstwo.

Kolejna scena rozgrywa się w totalitarnej Polsce. Bazakbal wrócił i korzystając ze starych znajomości szuka posady. W siedzibie partii, przypominającej znane z historii PRL wnętrza gmachów PZPR, spotyka się z Wyprztykiem, byłym księdzem, obecnie gorliwym komunistą. Nowy system nie potrzebuje literatury Bazakbala. Wyprztyk składa pisarzowi propozycję zostania donosicielem. Atanazy nie przyjmuje oferty, odmowa zamyka mu drogę do znalezienia sobie miejsca w nowym porządku.

Postanawia uciec z kraju. Na granicy zostaje złapany przez Rosjan i zastrzelony.


Realizacja

Film nakręcono m.in. w plenerach łódzkiego Pałacu Izraela Poznańskiego przy ul. Ogrodowej, gdzie mieści się Muzeum Historii Miasta Łodzi.

Obsada

Jan Frycz Atanazy Bazakbal
Maria Pakulnis Hela Bertz
Grażyna Trela Zofia Osłabędzka, narzeczona Atanazego i Gina, romantyczna komunistka (dwie role)
Jan Peszek hrabia Łohoyski
Henryk Bista Belzebub Bertz, ojciec Heli
Maciej Prus ksiądz Wyprztyk
Leszek Abrahamowicz książę Jakub Prepudrech
Piotr Skiba Żelisław Smorski
Wojciech Walasik baron Chwazdrygiel
Waldemar Kownacki Erik Tvardstrup, instruktor narciarstwa
Marek Kasprzyk rotmistrz Purcel
Adam Ferency znajomy hrabiego Łohoyskiego
Michał Urbaniak skrzypek na ślubie

a także

Aleksander Fogiel, Henryk Staszewski, Henryk Niebudek, Adam Kamień, Alicja Zommer-Kubicka, Kazimierz Meres